Gedrag vertelt een verhaal
Gedrag is vaak het eerste wat volwassenen opvalt aan een kind. Boosheid, teruggetrokken gedrag, drukte, conflicten of juist volledige aanpassing kunnen zorgen oproepen bij ouders, opvoeders en professionals.
Toch vertelt gedrag vaak maar een deel van het verhaal.
Bij kinderen die ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt, kan gedrag een reactie zijn op stress, angst, verlies of gevoelens van onveiligheid. Wat zichtbaar is aan de buitenkant, zegt niet altijd iets over wat er van binnen speelt.
Trauma en gedrag zijn nauw met elkaar verbonden.
Hoe beïnvloedt trauma gedrag?
Wanneer een kind zich langdurig onveilig voelt, past het lichaam zich aan om te kunnen overleven.
Het zenuwstelsel komt als het ware voortdurend in een staat van alertheid terecht. Hierdoor kunnen kinderen sneller reageren op situaties die voor anderen onschuldig lijken.
Gedrag dat lastig of onbegrijpelijk lijkt, is vaak een poging om met spanning, angst of onzekerheid om te gaan.
Veelvoorkomende signalen van trauma
Trauma kan zich op verschillende manieren uiten.
Sommige kinderen laten vooral externaliserend gedrag zien:
- boosheid;
- agressie;
- driftbuien;
- controlerend gedrag;
- grensoverschrijdend gedrag.
Andere kinderen reageren juist meer naar binnen gericht:
- terugtrekken;
- vermijden van contact;
- angstig gedrag;
- somberheid;
- weinig zelfvertrouwen.
Beide reacties kunnen manieren zijn waarop kinderen proberen zich veilig te voelen.
Achter gedrag schuilt een behoefte
Wanneer gedrag uitsluitend wordt gezien als een probleem dat moet stoppen, bestaat het risico dat de onderliggende oorzaak uit beeld raakt.
Een kind dat voortdurend controle zoekt, kan behoefte hebben aan voorspelbaarheid.
Een kind dat boos reageert, kan zich onveilig voelen.
Een kind dat zich afsluit, kan proberen zichzelf te beschermen.
Door nieuwsgierig te kijken naar wat gedrag probeert te vertellen, ontstaat meer ruimte voor begrip en ondersteuning.
Trauma begrijpen helpt gedrag begrijpen
Kennis over trauma helpt opvoeders, leerkrachten en professionals om gedrag anders te interpreteren.
De vraag verschuift van:
“Wat is er mis met dit kind?”
naar:
“Wat heeft dit kind meegemaakt?”
Die verandering maakt vaak een groot verschil in de manier waarop volwassenen reageren. Dit geldt niet alleen thuis, maar ook op school. Lees meer over trauma in de klas.
Trauma-sensitief opvoeden en begeleiden
Kinderen hebben veilige relaties nodig om zich te kunnen ontwikkelen. Lees ook meer over hechting en de invloed daarvan op ontwikkeling.
Meer lezen? Bekijk ook onze pagina over trauma-sensitief opvoeden.
- veiligheid te vergroten;
- escalaties te verminderen;
- vertrouwen op te bouwen;
- emoties beter te begrijpen;
- herstel te ondersteunen.
Trauma-sensitief opvoeden betekent niet dat grenzen verdwijnen. Het betekent dat gedrag wordt bekeken in de context van wat een kind heeft meegemaakt.
Veelgestelde vragen
Kan trauma agressief gedrag veroorzaken?
Ja. Sommige kinderen reageren op gevoelens van angst of onveiligheid met boosheid, agressie of controlerend gedrag.
Kan trauma leiden tot teruggetrokken gedrag?
Ja. Kinderen kunnen zich afsluiten of sociale situaties vermijden wanneer zij zich onveilig voelen.
Is lastig gedrag altijd een gevolg van trauma?
Nee. Gedrag kan verschillende oorzaken hebben. Trauma is één van de factoren die invloed kunnen hebben op gedrag en ontwikkeling.
Waarom is begrip van trauma belangrijk?
Wanneer volwassenen begrijpen hoe trauma gedrag beïnvloedt, kunnen zij beter aansluiten bij de behoeften van een kind.
Wil je je verder verdiepen in trauma en gedrag? Bekijk dan onze training Zorgen voor getraumatiseerde kinderen.
Meer weten?
Wil je meer weten over trauma, hechting en trauma-sensitief opvoeden? Bekijk ook onze andere informatiepagina’s en trainingen.
PACTT verzorgt trainingen, workshops en coaching rondom trauma, hechting en trauma-sensitief werken.